آینده بازار کنسول های بازی؛ چگونه استیم ماشین زمین بازی را تغییر می‌دهد؟

 آینده بازار کنسول های بازی: توهم انتخاب؛ سه راه که به یک بن‌بست می‌رسند

برای دهه‌ها، مدل کسب‌وکار کنسول‌ها ثابت بوده است: سخت‌افزار ارزان (اغلب با ضرر) و نرم‌افزار گران و انحصاری.

• سونی و مایکروسافت: جنگ بر سر ترافلاپس، ری‌تریسینگ و وضوح 4K.
• نینتندو: بازی در زمینی کاملاً جداگانه با تکیه بر جادوی IPهای اختصاصی (ماریو، زلدا) و نوآوری در سخت‌افزار (Switch).

اما مشکل مشترک هر سه چیست؟ همه آن‌ها “باغ‌های محصور” هستند. شما سوییچ می‌خرید، پس محکوم‌اید بازی‌های گران‌قیمت نینتندو را که هرگز تخفیف نمی‌خورند بخرید. ورود جدی اکوسیستم استیم، حمله مستقیم به همین قفل‌هاست، اما با یک تفاوت بزرگ: استیم ماشین مستقیماً سونی و مایکروسافت را هدف می‌گیرد، اما نینتندو را با چالش هویتی روبرو می‌کند.

گیب نیوول (Gabe Newell)، بنیان‌گذار Valve، سال‌ها پیش جمله‌ای کلیدی گفت که امروز معنای واقعی آن را درک می‌کنیم:

> “باز بودن پلتفرم PC چیزی است که همه ما از آن سود می‌بریم. ما باید مطمئن شویم که گزینه‌های جایگزین برای اتاق نشیمن وجود دارند که همان میزان از آزادی عمل را ارائه می‌دهند.”

توهم انتخاب؛ مشکلی که گیمرها نمی‌دانستند دارند

برای دهه‌ها، مدل کسب‌وکار کنسول‌ها ثابت بوده است: سخت‌افزار ارزان (اغلب با ضرر فروخته می‌شود) و نرم‌افزار گران و محصور. شما پلی‌استیشن می‌خرید، پس محکوم هستید بازی‌ها را فقط از استور سونی بخرید. این مدل، اگرچه برای سازندگان کنسول سودآور است، اما برای مصرف‌کننده نهایی یعنی گیمر، یک بن‌بست استراتژیک است.

مشکل بازار فعلی این نیست که کنسول‌های فعلی بد هستند؛ مشکل این است که آنها کامپیوترهایی هستند که توسط سازنده “قفل” شده‌اند. ورود جدی اکوسیستم استیم به اتاق نشیمن، حمله مستقیم به همین قفل‌هاست که می‌تواند آینده بازار کنسول های بازی را دچار تغییرات بنیادی کند.

استیم ماشین: بازگشت از گور یا بلوغ یک ایده؟

شاید بگویید “استیم ماشین” یک پروژه شکست‌خورده در سال ۲۰۱۵ بود. بله، حق با شماست. اما در دنیای تکنولوژی، شکست اغلب مقدمه‌ی پیروزی است؛ اگر درس‌ها آموخته شوند. آن زمان، لینوکس برای گیمینگ آماده نبود و سخت‌افزارها بهینه نبودند. امروز داستان متفاوت است. موفقیت خیره‌کننده Steam Deck ثابت کرد که لینوکس (به لطف لایه سازگاری Proton) می‌تواند بازی‌های ویندوز را بهتر از خود ویندوز اجرا کند!

استراتژی جدید Valve دیگر تولید سخت‌افزار توسط خودشان نیست (یا حداقل تنها تمرکز نیست)؛ بلکه ایجاد یک سیستم‌عامل (SteamOS) است که هر تولیدکننده سخت‌افزاری بتواند آن را روی دستگاه خود نصب کند. تصور کنید ایسوس، MSI، یا حتی Alienware کنسول‌هایی بسازند که به جای ویندوزِ سنگین و دست‌وپاگیر، از سیستم‌عامل سبک و گیمینگ‌محور Valve استفاده کنند.

این یعنی تولد نسل جدیدی از کنسول‌ها:

1. بدون انحصار برند: شما محدود به سخت‌افزار سونی یا مایکروسافت نیستید.
2. کتابخانه مشترک: بازی که ۱۰ سال پیش روی PC خریده‌اید، روی کنسول جدیدتان اجرا می‌شود.
3. قیمت رقابتی: وقتی ۱۰ شرکت کنسول بسازند، رقابت بر سر قیمت شکل می‌گیرد، نه انحصار.

 استیم ماشین: کابوس سونی، معمای نینتندو

استیم دک به وضوح نشان داد که مردم تشنه‌ی یک کنسول دستی قدرتمند در بازار کنسول های بازی هستند که کتابخانه عظیم PC را اجرا کند. این دقیقاً جایی است که قلمرو امن نینتندو تهدید می‌شود.

تا پیش از این، نینتندو سوییچ پادشاه بلامنازع کنسول‌های هیبریدی (دستی/خانگی) بود. دلیل‌اش؟ چون رقیبی نداشت. اما حالا دستگاه‌هایی با سیستم‌عامل SteamOS وارد بازار شده‌اند که:

1.  قدرت پردازشی بسیار بالاتری از سوییچ دارند.

2.  کتابخانه‌ای با هزاران بازی ارزان‌قیمت استیم را پشتیبانی می‌کنند.

3.  امکان شبیه‌سازی (Emulation) را به راحتی فراهم می‌کنند (موضوعی که کابوس نینتندو است).

فیل اسپنسر (Phil Spencer)، مدیر ایکس‌باکس، با هوشمندی خاصی به این تغییر اشاره کرده است:

> “من رقبای اصلی‌مان را دیگر سونی یا نینتندو نمی‌بینم. رقابت واقعی در آینده بر سر این است که چه کسی می‌تواند بازترین و در دسترس‌ترین پلتفرم را برای سازندگان و بازیکنان فراهم کند.”

 نینتندو؛ آخرین سامورایی در قلعه‌ی بسته؟

در حالی که سونی بازی‌هایش را برای PC منتشر می‌کند و مایکروسافت عملاً مرز بین ایکس‌باکس و ویندوز را برداشته، نینتندو سرسختانه بر مدل سنتی پافشاری می‌کند.

استراتژی نینتندو “اقیانوس آبی” است؛ یعنی ایجاد بازاری که رقابت در آن بی‌معنی است. اما ورود کنسول‌های دستیِ PC-محور (مثل استیم دک، ایسوس ROG Ally و…) آب‌های این اقیانوس را متلاطم کرده است.

اگر استیم ماشین‌ها و کنسول‌های دستیِ مشابه بتوانند تجربه‌ی کاربری (UX) خود را به سادگیِ نینتندو نزدیک کنند، آن وقت نینتندو در بازار کنسول های بازی تنها یک برگ برنده خواهد داشت: بازی‌های انحصاری.

آیا ماریو و زلدا به تنهایی می‌توانند جلوی موج عظیم “آزادی عمل” و “بازی‌های ارزان” اکوسیستم استیم مقاومت کنند؟ تاریخ نشان داده که محتوا پادشاه است، اما پلتفرمِ راحت‌تر و بازتر، همیشه قلمرو پادشاه را کوچک می‌کند.

 شکستن واقعی انحصار؛ رقابت بر سر اکوسیستم بازار کنسول های بازی

تاثیر اصلی ورود اکوسیستم استیم به بازار، تغییر مدل درآمدی است.

تیم سوئینی (Tim Sweeney)، مدیرعامل اپیک گیمز، درباره استیم دک (به عنوان پیش‌قراول این جریان) گفت:

> “این یک حرکت شگفت‌انگیز است. یک پلتفرم باز که کاربران می‌توانند نرم‌افزارهای خود را نصب کنند. این همان چیزی است که صنعت به آن نیاز دارد.”

این یعنی تولد نسل جدیدی از کنسول‌ها که:

   پایان نسل‌های کنسولی (Console Generations): دیگر لازم نیست هر ۷ سال کنسول عوض کنید؛ سخت‌افزار مثل PC ارتقا می‌یابد یا مدل‌های متنوع دارد.

   آزادی عمل در فروشگاه‌ها: برخلاف نینتندو و سونی که ۳۰٪ حق کمیسیون اجباری می‌گیرند، روی پلتفرم‌های باز شما حق انتخاب دارید.

 نتیجه‌گیری: تغییر پارادایم اجتناب‌ناپذیر است

ما در آستانه دورانی هستیم که واژه “کنسول” بازتعریف می‌شود.

• سونی و مایکروسافت مجبورند بیشتر به سمت سرویس‌دهی و انتشار بازی روی تمام پلتفرم‌ها بروند.
• نینتندو احتمالاً به عنوان تنها سازنده‌ی “کنسول سنتی” و بسته باقی می‌ماند، اما بازاری محدودتر و لوکس‌تر خواهد داشت (چیزی شبیه به اپل در دنیای موبایل، اما با سخت‌افزاری ضعیف‌تر).
• استیم ماشین و PCهای دستی نماینده‌ی دموکراسی در گیمینگ خواهند بود.

به عنوان کسی که سال‌هاست صنعت گیم و آینده بازار کنسول های بازی را رصد می‌کند، به جرات می‌گویم: انحصار سخت‌افزاری (به جز مدل خاص نینتندو) در حال نفس‌های آخر است. آینده متعلق به پلتفرم‌های باز است و Valve، هوشمندانه‌ترین بازی خود را نه در نرم‌افزار، که در تغییر زمین بازی آغاز کرده است.

سوالات متداول (FAQ)